Trading Is Hazardous to Your Wealth: wat 66.465 huishoudens ons leren over de prijs van te veel handelen

Er zijn academische papers die vooral academisch interessant zijn, en er zijn er een handvol die je beleggingsgedrag zouden moeten veranderen. Deze hoort bij de tweede groep. Ze verscheen in 2000 in The Journal of Finance, ze draagt een titel die geen enkele interpretatie toelaat, en ze is intussen duizenden keren geciteerd.

Wij bespreken ze hier omdat ze precies gaat over de lezer van deze site: niet over hedgefondsen, niet over institutionele beheerders, maar over gewone particulieren met een effectenrekening en een mening.

Wie schreef ze, en wat onderzochten ze?

Brad Barber en Terrance Odean, beiden verbonden aan Amerikaanse universiteiten, kregen toegang tot iets waar onderzoekers zelden bij kunnen: de volledige transactiegeschiedenis van de klanten van een grote Amerikaanse discountbroker. Geen enquête, geen zelfrapportage, maar de echte rekeningen met de echte trades.

De vraag die ze stelden was eenvoudig. Verdienen particuliere beleggers geld met handelen? En zo nee, hoeveel kost het hen precies?

Hoe zag de opzet eruit?

De steekproef bestond uit 66.465 huishoudens die rechtstreeks in aandelen belegden, gevolgd van januari 1991 tot december 1996. Rendementen werden gemeten van februari 1991 tot januari 1997, dus over 72 maanden.

De onderzoekers berekenden voor elk huishouden zowel het brutorendement, dus vóór kosten, als het nettorendement na commissies en de spread tussen bied- en laatprijs. Daarna deelden ze de huishoudens op in vijf groepen volgens hoe actief ze handelden.

Dat laatste is de sleutel van het hele onderzoek. Het gaat niet over wie de slimste aandelen koos, maar over wie het vaakst zijn portefeuille omgooide.

Wat kwam eruit?

De gemiddelde jaarlijkse turnover in de steekproef bedroeg 75%. Drie kwart van de portefeuille werd dus elk jaar vervangen. Dat is op zich al een cijfer om even bij stil te staan bij mensen die zichzelf als belegger omschrijven.

Het gemiddelde huishouden haalde bruto 18,7% per jaar en netto 16,4%. De waardegewogen marktindex over dezelfde periode deed 17,9%. Het gemiddelde huishouden bleef dus ongeveer anderhalf procentpunt per jaar onder de markt, en dat verschil zat vrijwel volledig in de kosten.

Maar de echte klap zit in de vergelijking tussen de kwintielen. De 20% huishoudens die het minst handelden, hadden een jaarlijkse turnover van 2,3% en haalden netto 18,5% per jaar. De 20% die het meest handelden, gooiden hun portefeuille meer dan tweeënhalve keer per jaar om en hielden netto 11,4% over.

Zeven procentpunt verschil. Per jaar. Tussen twee groepen die naar dezelfde markt keken, in dezelfde periode, met dezelfde informatie.

En hier komt de bevinding die het onderzoek zo scherp maakt: de brutorendementen van de twee groepen lagen niet ver uit elkaar. De actieve handelaars kozen niet slechter. Ze kozen ongeveer even goed, en betaalden zich vervolgens arm aan het uitvoeren van die keuzes.

Waarom handelen mensen dan zoveel?

Barber en Odean gaven daar een jaar later een antwoord op in een tweede paper, gepubliceerd in The Quarterly Journal of Economics onder de titel “Boys Will Be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment”.

Hun redenering: als overmoed de drijfveer is achter overmatig handelen, dan zouden groepen die in de psychologische literatuur systematisch overmoediger scoren, ook meer moeten handelen. Geslacht is daarvoor een bruikbare proxy.

Ze onderzochten 37.664 huishoudens waarbij het geslacht van de rekeninghouder bekend was: 29.659 mannen en 8.005 vrouwen. Mannen bleken 45% meer te handelen dan vrouwen, met een jaarlijkse turnover van 77% tegenover 53%. Het handelen kostte mannen 2,65 procentpunt nettorendement per jaar, vrouwen 1,72 procentpunt. Netto een verschil van bijna één procentpunt per jaar, in het nadeel van de mannen.

De conclusie is niet dat vrouwen betere beleggers zijn. De conclusie is dat wie minder overtuigd is van de eigen scherpzinnigheid, minder handelt, en dat wie minder handelt meer overhoudt. Het is de bescheidenheid die het werk doet, niet het geslacht.

Wat betekent dit voor een Belgische belegger?

Erger dan voor de Amerikanen in de steekproef, en dat is geen overdrijving.

Bij ons komt bij elke transactie de taks op beursverrichtingen. Op klassieke aandelen bedraagt die 0,35% bij aankoop en nog eens 0,35% bij verkoop. Een volledige heen-en-terugbeweging kost je dus 0,70% aan beurstaks alleen, nog vóór je broker iets aanrekent en nog vóór de spread.

Neem het gemiddelde uit de studie, 75% turnover per jaar. In Belgische omstandigheden betaal je daarvoor jaarlijks ongeveer 0,53% aan beurstaks. Neem het hoogste kwintiel, met meer dan 250% turnover, en je zit aan ongeveer 1,75% per jaar. Dat bedrag verdwijnt uit je portefeuille ongeacht of je gelijk had over je aandelen.

En sinds 1 januari 2026 komt daar de solidariteitsbijdrage op meerwaarden bovenop: 10% op je gerealiseerde winst boven de jaarlijkse vrijstelling van 10.000 euro per persoon. Wie zijn portefeuille voortdurend omgooit, realiseert die winsten voortdurend, en betaalt de heffing dus voortdurend in plaats van ze uit te stellen tot ver in de toekomst.

Wie zelden verkoopt, laat zijn volledige kapitaal aan het werk, inclusief het stuk dat hij anders al aan de fiscus had afgestaan. Dat is geen fiscale truc, dat is gewoon rekenkunde over lange perioden.

Welke kanttekeningen horen erbij?

Wij vinden het belangrijk om ook te zeggen wat deze studie níét bewijst, want een paper die je gelijk geeft, verdient dezelfde kritische blik als een paper die dat niet doet.

Ten eerste dateren de gegevens uit de jaren negentig, bij één Amerikaanse broker. Commissies waren toen een veelvoud van vandaag. Bij een moderne broker met lage of zelfs nultarieven valt een deel van de kostenpost weg, en zou het verschil tussen de kwintielen kleiner uitvallen dan de 7,1 procentpunt uit de studie.

Maar, en dat is de nuance die vaak vergeten wordt, de commissie is nooit de volledige kost geweest. De spread bestaat nog altijd. De beurstaks bestaat nog altijd, en is bij ons niet gedaald. De belasting op meerwaarden is er sinds dit jaar zelfs bijgekomen. En brokers die geen commissie aanrekenen, verdienen doorgaans op een andere manier aan je transacties. Het bedrag is veranderd, het mechanisme niet.

Ten tweede is de steekproef zelfselecterend. Wie in 1991 bij een discountbroker zat, was per definitie iemand die zelf wilde beslissen. Dat is niet de doorsnee belegger, en de resultaten mogen dus niet zomaar veralgemeend worden naar iedereen met beleggingen.

Ten derde wordt overmoed in de eerste paper afgeleid, niet gemeten. De tweede studie komt dichter bij een echte test, maar geslacht blijft een ruwe proxy voor een psychologisch kenmerk. Dat de auteurs die zwakte zelf benoemen, pleit voor hen.

Wat nemen wij hieruit mee?

Dat de belangrijkste beslissing in beleggen niet is wát je koopt, maar hoe vaak je van gedachten verandert.

Dat is een ongemakkelijke boodschap, want ze suggereert dat het meeste werk dat een actieve belegger verzet, negatieve waarde heeft. Uren research, nieuws volgen, grafieken bekijken, en het resultaat is een brutorendement dat nauwelijks verschilt van dat van je buurman die niets deed, maar een nettorendement dat er zeven procentpunt onder ligt.

Wij zijn zelf value-beleggers en denken graag na over individuele bedrijven. Deze studie ontkent niet dat dat zinvol kan zijn. Wat ze wel zegt, is dat de waarde van dat denkwerk zit in wát je selecteert en niet in hoe vaak je het herziet. Een goed doordachte positie die je tien jaar aanhoudt, is iets fundamenteel anders dan diezelfde positie die je vier keer per jaar in en uit stapt op basis van nieuws.

De praktische vertaling is bijna beledigend eenvoudig. Handel minder. Reken vóór elke transactie uit wat ze je kost aan beurstaks, spread en potentiële meerwaardebelasting, en vraag je af of je overtuiging groot genoeg is om dat bedrag te rechtvaardigen. Bij de meeste transacties is het antwoord nee.

Onze dank aan Brad Barber en Terrance Odean, die met dit werk iets hebben aangetoond wat de sector liever niet luid herhaalt: dat het duurste onderdeel van beleggen vaak de belegger zelf is.

Bronnen

• Barber & Odean – Trading Is Hazardous to Your Wealth (volledige paper, PDF)
• The Journal of Finance (2000) – Trading Is Hazardous to Your Wealth
• Barber & Odean – Boys Will Be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment (PDF)
• The Quarterly Journal of Economics (2001) – Boys Will Be Boys
• Curvo – Beurstaks (TOB): wat je moet weten voor je beleggingen
• Test Aankoop – Meerwaardebelasting in België in 2026: 10% op je winst