Wat een bankfonds je echt kost: de FSMA rekende het uit, en het cijfer is confronterend

Kosten. Het is het saaiste onderwerp uit de hele beleggingswereld, en het is tegelijk het enige waar je op voorhand zekerheid over hebt. Je weet niet wat de beurs volgend jaar doet. Je weet wel precies wat je fonds je aanrekent.

En toch is dat het cijfer waar het minst naar gekeken wordt. De Belgische toezichthouder rekende het uit, en de uitkomst is behoorlijk ontnuchterend: op een belegging van 10.000 euro over tien jaar verdwijnt gemiddeld ongeveer veertig procent van je winst in kosten.

Laten we dat even fatsoenlijk uit elkaar halen.

Wat rekent een Belgisch bankfonds eigenlijk aan?

Grofweg twee soorten kosten, en de eerste zie je wel en de tweede niet.

De instapkosten betaal je eenmalig bij aankoop. Ze staan op je afrekening en je merkt ze meteen. Volgens de studie van de FSMA bedragen ze gemiddeld 2,3 procent bij aandelenfondsen, 2,2 procent bij obligatiefondsen en 2,2 procent bij gemengde fondsen.

De lopende kosten worden elk jaar afgehouden van de waarde van het fonds. Je krijgt daar geen factuur voor en je ziet ze nergens op je rekeninguittreksel; ze zitten verwerkt in de koers. Gemiddeld gaat het om 1,4 procent per jaar voor aandelenfondsen, 1,0 procent voor obligatiefondsen en 1,6 procent voor gemengde fondsen.

In mensentaal: bij een gemengd fonds betaal je bij aankoop ruim twee procent, en daarna elk jaar opnieuw anderhalf procent, ongeacht of het fonds het goed of slecht doet.

Hoeveel is dat concreet?

De FSMA maakte de som voor ons.

Neem 10.000 euro, tien jaar lang belegd, met een brutorendement van vijf procent per jaar. Zonder kosten zou je uitkomen op ongeveer 16.290 euro, dus een meerwaarde van 6.290 euro.

De gemiddelde totale kosten over die periode bedragen volgens de studie 2.493 euro. Dat is bijna veertig procent van je volledige winst.

Lees dat nog eens. Niet veertig procent van je rendement boven inflatie, niet veertig procent van iets abstracts. Veertig procent van wat je verdiende, terwijl jij het risico droeg en zij de vergoeding kregen.

Wat is het verschil met een tracker?

Groter dan de percentages doen vermoeden, en dat komt door de tijd.

Neem opnieuw 10.000 euro, maar nu over twintig jaar en met een brutorendement van zes procent. Bij een gemengd bankfonds betaal je 2,3 procent instapkosten en 1,4 procent per jaar. Je start dus met 9.770 euro en groeit netto aan 4,6 procent. Na twintig jaar sta je op ongeveer 24.000 euro.

Bij een breed gespreide tracker betaal je geen instapkosten, wel een transactiekost van pakweg vijf euro, en ongeveer 0,20 procent lopende kosten. Je start met 9.995 euro en groeit netto aan 5,8 procent. Na twintig jaar sta je op ongeveer 30.870 euro.

Het verschil bedraagt bijna 6.900 euro, of ruim achtentwintig procent meer eindkapitaal. Bij dezelfde markt, hetzelfde risico en dezelfde inleg.

Persoonlijk vind ik dat het meest overtuigende argument in het hele debat tussen actief en passief beleggen. Niet omdat fondsbeheerders slecht zouden zijn, wel omdat ze een handicap meekrijgen die ze elk jaar opnieuw moeten goedmaken voor je überhaupt gelijk staat.

Waarom liggen die kosten in België zo hoog?

Omdat een groot deel van de beheersvergoeding niet naar de beheerder gaat maar naar wie het fonds verkocht.

Dat mechanisme heet retrocessie, of in het Europese jargon een inducement. Het fonds keert een deel van zijn jaarlijkse vergoeding uit aan de bank of de tussenpersoon die jou dat fonds heeft aangeraden. Voor jou is dat onzichtbaar: je betaalt de beheersvergoeding, en achter de schermen wordt ze verdeeld.

Het gevolg laat zich raden. Een product dat een retrocessie betaalt, wordt actiever aangeboden dan een product dat dat niet doet. En trackers betalen geen retrocessie, want er valt op 0,20 procent weinig te verdelen.

Dat verklaart in één zin waarom je bankkantoor je zelden een goedkope indextracker voorstelt. Niet uit kwade wil, maar omdat het verdienmodel nu eenmaal aan de andere kant hangt.

Verandert daar iets aan?

Ja, en het is de moeite om te weten wat er komt.

Op 18 december 2025 bereikten de Raad en het Europees Parlement een akkoord over de Retail Investment Strategy. Een volledig verbod op retrocessies zit er niet in — dat was oorspronkelijk wel de ambitie — maar er komen wel stevige aanscherpingen.

Een inducement mag voortaan enkel wanneer die een tastbaar voordeel voor de klant oplevert. Ze moet apart en duidelijk zichtbaar gemaakt worden, los van de andere kosten. Financiële instellingen moeten alle kosten identificeren en becijferen, en moeten nagaan of het totaal gerechtvaardigd en proportioneel is in vergelijking met wat in de sector gangbaar is. Producten waarvan de kosten niet te verantwoorden zijn, mogen niet meer worden goedgekeurd.

En belangrijk: lidstaten behouden het recht om inducements volledig te verbieden op hun eigen grondgebied, zoals Nederland en het Verenigd Koninkrijk eerder al deden.

De timing is wel wat ze bij Europese regelgeving altijd is. Lidstaten krijgen vierentwintig maanden om de regels om te zetten, en de toepassing volgt na dertig maanden. Voor de PRIIPs-bepalingen gaat het om achttien maanden. Reken dus niet op een lagere factuur volgend kwartaal.

Wat kan je vandaag al doen?

Drie dingen, en geen ervan vraagt dat je je hele portefeuille omgooit.

Zoek eerst op wat je effectief betaalt. Dat staat in het essentiële-informatiedocument van elk fonds, onder de rubriek kosten. Je zoekt naar twee cijfers: de instapkosten en de lopende kosten. Ken je die twee getallen niet voor je eigen fondsen, dan weet je niet wat je rendement kost.

Vergelijk vervolgens met het alternatief. Een breed gespreide indextracker zit doorgaans tussen 0,07 en 0,25 procent per jaar. Het verschil met anderhalf procent lijkt klein op één jaar en is dat op twintig jaar absoluut niet.

En onderhandel over de instapkosten. Dat is minder bekend dan het zou moeten zijn: instapkosten zijn bij veel banken bespreekbaar, zeker bij grotere bedragen. Wie er nooit naar vraagt, betaalt automatisch het tarief van de tarieflijst.

Betekent dit dat elk actief fonds slecht is?

Nee, en het zou oneerlijk zijn om dat te suggereren.

Er zijn beheerders die hun kosten waard zijn, en er zijn segmenten waar een index geen goed alternatief biedt — denk aan bepaalde nichemarkten of aan strategieën die je zelf niet kan repliceren. Ook wie het echt niet ziet zitten om zelf te beslissen, betaalt met een fonds voor gemak, en dat is een legitieme keuze.

Maar dan moet die keuze wel bewust zijn. Het verschil tussen bewust anderhalf procent betalen voor iets wat je wil, en het jarenlang betalen zonder het te weten, is precies waar dit artikel over gaat.

Wat mij het meest opvalt aan de FSMA-studie is trouwens niet het cijfer zelf. Het is dat de toezichthouder het nodig vond om het uit te rekenen. Wanneer de waakhond van de sector zich geroepen voelt om zijn eigen sector door te lichten op kosten, zegt dat op zich al iets.

Rendement kan je niet kiezen. Kosten wel. En in beleggen is dat een van de weinige knoppen waar je zelf aan kan draaien.

Bronnen

• FSMA – Studie: hoeveel kost beleggen in een fonds? (PDF)
• Raad van de EU – Retail investment strategy: Council and Parliament agree on package
• Test Aankoop – Geen retrocessie voor trackers
• Linklaters – EU Retail Investment Strategy: what’s in the final rules?
• Mozzeno – De lijst van de kosten van beleggingsfondsen