Memecoins: “legale” ponzi-schemes of toch iets meer?

Memecoins. Alleen het woord al klinkt alsof iemand met een beetje te veel vrije tijd en een Reddit-account besloot om de financiële wereld op z’n kop te zetten. En ergens is dat ook zo. Denk aan Dogecoin, Shiba Inu, Pepe Coin, en de ontelbare anderen die als paddestoelen uit de digitale grond schieten. Je hoeft maar één keer op crypto-Twitter rond te neuzen en je wordt bedolven onder meme-muntjes met hondjes, kikkers of pixel-art. De koersgrafieken zijn vaak even grillig als de reden waarom mensen erin stappen. Maar zijn memecoins nu echt gewoon legale ponzi-schemes met een grappige verpakking? Of zit er tóch meer achter dan alleen de lolbroekerij van het internet?

Wat zijn memecoins eigenlijk?

Laten we bij het begin beginnen. Een memecoin is een cryptomunt die geïnspireerd is op een internetmeme of popcultuurfenomeen, vaak zonder duidelijke technologische meerwaarde. De allereerste en bekendste memecoin is ongetwijfeld Dogecoin, oorspronkelijk bedoeld als grap in 2013. Ontwikkelaars Billy Markus en Jackson Palmer hadden nooit gedacht dat hun satirisch bedoelde munt op een dag miljarden euro’s waard zou zijn, laat staan dat Elon Musk erover zou tweeten alsof het zijn lievelingshond was.

Anders dan bijvoorbeeld Bitcoin of Ethereum, die werden gebouwd met een doel – zoals een gedecentraliseerd financieel systeem of slimme contracten – draait het bij memecoins vooral om community, hype en FOMO (Fear Of Missing Out). Ze hebben zelden een eigen blockchain, bieden weinig tot geen technologische innovatie, en worden vaak gelanceerd zonder whitepaper of roadmap.

Wat ze wél hebben? Een trouwe schare fans, online cultuur als brandstof, en een volatiliteit waar je u tegen zegt. En ja, dat maakt het soms aantrekkelijker dan een saaie indextracker. Maar ook gevaarlijker.

Zijn memecoins gewoon ponzi-schemes in disguise?

Hier wordt het gevoeliger. Veel critici noemen memecoins “legal ponzi schemes”, en hoewel dat juridisch gezien niet altijd correct is, valt er wel iets voor te zeggen. In een klassiek ponzi-scheme worden nieuwe investeerders gebruikt om de oude uit te betalen, zonder dat er sprake is van onderliggende waarde. Bij memecoins zie je iets vergelijkbaars: de prijs stijgt vooral als er meer mensen instappen. Vaak gebeurt dat op basis van marketing, memes of pure hype. Niet omdat het project rendement genereert of inkomsten heeft.

Daar wringt het schoentje. Want als jij instapt op de top, terwijl de makers hun zakken al gevuld hebben en zich uit de voeten maken (ook wel bekend als een ‘rug pull’), dan ben jij het haasje. En dat gebeurt vaker dan je lief is. Hele Telegram-groepen zijn gewijd aan het pompen en dumpen van memecoins, waar insiders zich verrijken ten koste van de argeloze leek.

Is dat dan per definitie een ponzi? Niet helemaal. Ponzi’s impliceren bedrog, terwijl memecoins vaak gewoon open en bloot tonen wat ze zijn: gokken op een hype. Het lijkt eerder op een digitale versie van een loterij. Je weet dat de kans klein is, maar de droom van financiële vrijheid lonkt… tot het misgaat.

Toch meer dan lucht en lol? De kracht van community

Toch is het niet allemaal kommer en kwel. Wat memecoins wél uniek maakt – oeps, dat was de tweede keer – is hun gemeenschapsgevoel. Sommige communities zijn verrassend actief, met creatieve memes, real-life evenementen, donaties aan goede doelen, en zelfs pogingen om meerwaarde te creëren, zoals NFT-integraties of staking-mechanismen.

Neem opnieuw Dogecoin. Ondanks zijn grapstatus wordt DOGE effectief gebruikt voor microtransacties, fooien op sociale media, en zelfs donaties. In 2014 financierde de Dogecoin-gemeenschap een Jamaicaans bobsleeteam voor de Olympische Winterspelen. Geen klassiek use-case, wel hartverwarmend én PR-technisch slim.

Shiba Inu, een andere memecoin, probeert dan weer wél een volwaardig ecosysteem te bouwen, met een eigen swap-platform en een NFT-marktplaats. Of dat duurzaam is, is een andere vraag. Maar het laat zien dat niet elke memecoin per definitie zinloos is. Sommige projecten proberen effectief hun initiële hype te overstijgen, hoe moeizaam ook.

Het is die overgang van pure grap naar “we proberen iets serieus” die sommige memecoins nét dat beetje meer geeft. Zijn ze daarmee ineens een veilige belegging? Absoluut niet. Maar zijn ze allemaal oplichterij? Ook niet. Net zoals in de traditionele aandelenmarkt zijn er rotte appels en verrassende parels. Alleen liggen bij memecoins de kansen én risico’s op steroïden.

Wie koopt er memecoins, en waarom eigenlijk?

De psychologie achter memecoins is minstens even fascinerend als de technologie erachter. De meeste kopers weten stiekem best dat het een risicovol spel is. Maar ze doen het toch, en vaak met dezelfde motivatie als iemand die naar het casino trekt: een snelle winst, een kick, of omdat een vriend of influencer het aanraadt.

Een opvallend fenomeen is hoe memecoins jonge beleggers aantrekken. Vaak mensen die de traditionele beleggingswereld wantrouwen, zich niet herkennen in grijze pakken of saaie spreadsheets, en via TikTok of Discord in aanraking komen met crypto. Voor hen is een memecoin geen “investering”, maar een beweging. Een manier om tegen het establishment te schoppen, zichzelf uit de armoede te ‘shillen’, of gewoon om erbij te horen in een digitale stam.

En zeg nu zelf: hoe aantrekkelijk klinkt het idee dat je voor enkele euro’s kunt instappen in iets dat ‘misschien wel de volgende Dogecoin wordt’? Het is een soort financiële FOMO die zich vermomt als revolutie, maar zelden standhoudt. Toch is die mentale aantrekkingskracht niet te onderschatten. Je koopt geen aandeel in een bedrijf. Je koopt een droom. Of een meme. Of beide.

Mijn persoonlijke kijk: een beetje fun, maar nooit met je spaargeld

Laat me heel eerlijk zijn: ik heb zelf ooit een kleine gok genomen op een obscure memecoin. Een week later was mijn inleg bijna verdrievoudigd. Nog een week later was het bijna niets meer waard. Lesje geleerd.

Sindsdien beschouw ik memecoins als digitale krasloten. Leuk voor een keertje, misschien een schot in de roos, maar nooit met geld dat je écht nodig hebt. Speel er gerust mee als je de risico’s begrijpt en je weet wat je doet. Verwacht geen mirakels, en vertrouw nooit blind op influencers, hoe overtuigend hun tweets ook zijn.

En onthoud: als je memecoins koopt in de hoop rijk te worden, ben je niet de eerste. Maar als je rijk wordt, ben je wel één van de weinigen. In de tussentijd? Geniet van de memes. Lach om de absurditeit. En als je dan tóch meedoet, doe het met open ogen – en een stevige korrel zout.