Margin en margin calls bij futures: waarom verlies hier geen cijfer op je scherm is
Er is één verschil tussen aandelen en futures dat beginners telkens weer verrast, en het staat zelden bovenaan in de uitleg. Bij aandelen is een verlies een cijfer op je scherm zolang je niet verkoopt. Bij futures is het een afschrijving.
Elke handelsdag opnieuw. Aan het einde van de sessie berekent de clearinginstelling wat je positie waard is, en het verschil wordt effectief van je rekening gehaald en naar de rekening van je tegenpartij geboekt. Geen boekhoudkundige oefening. Echt geld dat verhuist.
Wie dat mechanisme niet begrijpt, begrijpt niet waarom futures accounts opblazen terwijl aandelenportefeuilles gewoon rood staan.
Wat is margin eigenlijk?
Om te beginnen: niet wat je denkt. De term is verwarrend omdat hij bij aandelen iets anders betekent.
Bij aandelen betekent margin dat je geld leent van je broker om meer te kopen dan je zelf hebt. Je betaalt daar rente op en je hebt een schuld.
Bij futures leen je niets. Margin is daar een waarborgsom — in het Engels heet het niet toevallig een performance bond. Het is het bedrag dat je neerlegt om aan te tonen dat je je verplichtingen kan nakomen. Je bent geen geld verschuldigd aan je broker; je hebt een garantie gesteld.
Dat klinkt geruststellender dan het is. Want juist omdat het geen lening is, ligt het bedrag veel lager. Bij aandelen kan margin oplopen tot vijftig procent van de aankoopprijs. Bij futures ligt de vereiste doorgaans tussen drie en twaalf procent van de notionele contractwaarde.
Reken even mee. Bij vijf procent margin beheers je met 5.000 euro een positie van 100.000 euro. Dat is een hefboom van twintig. Een beweging van vijf procent in de verkeerde richting en je inleg is weg.
Wat is het verschil tussen initial en maintenance margin?
Twee drempels, en ze doen verschillende dingen.
De initial margin is wat je moet neerleggen om de positie te openen. Dat bedrag wordt bepaald door de clearinginstelling van de beurs, en je broker mag daar bovenop nog strengere eisen stellen. Dat gebeurt vaker dan je zou denken, zeker bij nerveuze markten.
De maintenance margin is het minimum dat permanent op je rekening moet staan zolang de positie loopt. Dat bedrag ligt lager dan de initial margin, en dat verschil is precies je speelruimte.
Neem het voorbeeld dat CME zelf gebruikt. Initial margin 8.000 dollar, maintenance margin 6.500 dollar. Zolang je saldo boven die 6.500 blijft, is er niets aan de hand. Zakt het eronder, dan komt de margin call — en dan moet je niet aanvullen tot 6.500, maar tot de volledige 8.000.
Staat er 4.200 dollar op je rekening, dan zit je niet alleen onder de maintenance, je hebt ook niet genoeg om de call te beantwoorden. In dat geval wordt je positie gewoon gesloten. Niet als straf, maar omdat de clearinginstelling geen risico kan lopen op iemand die niet kan betalen.
Hoe verloopt die dagelijkse afrekening?
In drie stappen, elke dag opnieuw.
Na het sluiten van de handel stelt de beurs de officiële settlementprijs vast. De clearinginstelling berekent op basis daarvan de winst of het verlies van elke openstaande positie. En vervolgens wordt dat bedrag effectief overgeboekt: van de rekeningen die verloren naar de rekeningen die wonnen. Dat heet variation margin.
Een concreet voorbeeld maakt het meteen tastbaar. Je koopt één contract ruwe olie van duizend vaten tegen zestig dollar. Notionele waarde: 60.000 dollar.
De eerste dag zakt de prijs naar 57,60 dollar. Verlies: 2.400 dollar, die avond van je rekening gehaald. De tweede dag zakt hij naar 56,60 dollar. Nog eens 1.000 dollar weg, en nu duik je onder je maintenance margin. Margin call. De derde dag veert de prijs op naar 58,60 dollar en krijg je 2.000 dollar terug.
Het pijnlijke aan dit voorbeeld: je had uiteindelijk gelijk over de richting. De prijs herstelde. Maar als je op dag twee niet kon bijstorten, was je positie al gesloten en heb je dat herstel nooit gezien.
Dat is de kern van waarom futures anders zijn. Je moet niet alleen gelijk krijgen — je moet solvabel blijven tot je gelijk krijgt.
Waarom bestaat dat systeem eigenlijk?
Omdat het alternatief erger is.
Zonder dagelijkse afrekening zouden verliezen zich maandenlang kunnen opstapelen tot bedragen die niemand nog kan betalen. Dan valt er op de vervaldag een rekening op de mat die de tegenpartij nooit ziet. De dagelijkse afrekening houdt het systeem overeind door de schade elke avond af te rekenen terwijl ze nog behapbaar is.
Zie het als een restaurant waar de rekening elk uur wordt gepresenteerd in plaats van aan het eind van de avond. Vervelend, maar niemand vertrekt met een schuld die hij niet kan dragen.
Wat gaat er in de praktijk mis?
Drie dingen, en ze komen in die volgorde.
Het eerste is dat mensen hun positiegrootte baseren op de margin in plaats van op de contractwaarde. Ze zien dat een contract 5.000 euro margin vraagt, hebben 20.000 euro op de rekening en denken dat ze er vier kunnen nemen. Wat ze in werkelijkheid doen, is 400.000 euro aan olie beheersen met 20.000 euro. Eén slechte dag en het is voorbij.
Het tweede is dat margin-eisen verhoogd worden op het slechtst mogelijke moment. Wanneer de volatiliteit toeneemt, verhogen beurzen hun vereisten. Dat gebeurt dus precies wanneer je positie al onder druk staat en je het minst geneigd bent om bij te storten. De regels waarmee je startte, zijn niet de regels waarmee je eindigt.
Het derde is dat een margin call geen verzoek is. Er zit geen bedenktijd in. Reageer je niet snel genoeg, dan sluit je broker de positie voor jou, tegen de prijs van dat moment — meestal de slechtste prijs van je hele trade.
Het extreme geval: nikkel op de LME
Wie wil zien hoe ver dit kan gaan, moet naar maart 2022 kijken.
Het Chinese Tsingshan hield een shortpositie van meer dan 150.000 ton nikkel aan, ongeveer vijf keer de voorraden van de London Metal Exchange. Slechts een vijfde daarvan liep via de beurs; de rest zat in onderhandse contracten met banken.
Toen de prijs begon te stijgen, moesten die shorts terugkopen, wat de prijs verder opdreef, wat weer meer terugkopen uitlokte. In twee dagen ging nikkel van een slotkoers van 48.078 dollar per ton naar een intradayrecord van 101.365 dollar op 8 maart. Een stijging van zowat 250 procent.
Tsingshan kreeg een margin call van acht miljard dollar. De beurs legde de handel stil en deed vervolgens iets wat vrijwel zonder precedent is: ze annuleerde met terugwerkende kracht voor 3,9 miljard dollar aan transacties die vóór de schorsing waren afgesloten. Zonder die ingreep zou het bedrijf naar schatting zo’n vijftien miljard dollar verschuldigd zijn geweest. JPMorgan zette daarna een reddingskrediet op.
De les die daaruit volgt, is ongemakkelijk. Handelaars die correct hadden ingezet op een stijgende nikkelprijs, zagen hun winst gewoon geschrapt. Niet door de markt, maar door een beslissing van de beurs. Wie denkt dat de regels van het spel vastliggen zolang jij je aan de jouwe houdt, heeft die nacht iets geleerd.
Mijn persoonlijke kijk
Ik vind margin geen slecht instrument, en ik vind futures ook geen slecht product. Wat ik wel vind, is dat de meeste mensen die eraan beginnen de verkeerde vraag stellen.
De vraag is niet: hoeveel margin heb ik nodig om deze positie te openen. De vraag is: hoeveel kan deze positie tegen me bewegen voordat ik gedwongen word te verkopen — en klopt dat met hoeveel ze normaal beweegt?
Zelf ben ik ooit in de eerste val getrapt. Ik rekende met de margin, niet met de contractwaarde, en ik zat binnen de week met een positie die me ’s nachts wakker hield. Ik ben er met een klein verlies uitgekomen, maar dat was geluk en geen kunde. Ik had gewoon niet begrepen wat ik in handen had.
Sindsdien hanteer ik één rekensom vóór ik iets open. Ik neem de contractwaarde, niet de margin, en ik vraag me af of ik met dat bedrag aan blootstelling comfortabel zou zijn als het om aandelen ging. Is het antwoord nee, dan is de positie te groot — hoe weinig margin ze ook vraagt.
Voor wie is dit iets?
Voor wie een concrete reden heeft om futures te gebruiken: een landbouwer die zijn oogst wil indekken, een bedrijf met valutarisico, of een ervaren handelaar die de hefboom bewust en beperkt inzet.
Niet voor wie ermee begint omdat het goedkoper lijkt dan aandelen kopen. Dat lijkt zo, en dat is precies de illusie. Je legt minder neer, maar je draagt meer risico. Dat is geen korting, dat is een ruil.
De dagelijkse afrekening is geen detail in de kleine lettertjes. Ze is het hele product. Zolang je die niet in je eigen woorden kan uitleggen, is de eerlijkste zet om er nog even van weg te blijven — want de markt vraagt je niet of je het begrepen had voor ze je rekening leeghaalt.
