Unicorn-bedrijven: wat zijn het en waarom zijn ze zo interessant?

De term “unicorn” klinkt misschien als iets uit een sprookje, en toegegeven, er hangt ook wel een magisch aura rond. Maar in de wereld van startups en beleggingen verwijst een unicorn-bedrijf naar iets heel tastbaars – en iets dat investeerders vaak met glinsterende ogen bekijken. Een unicorn is namelijk een privébedrijf, vaak een startup, met een geschatte waarde van minstens 1 miljard dollar. Dat is niet niks, zeker als je bedenkt dat veel van die bedrijven nog geen winst maken. Wat maakt deze bedrijven dan toch zo aantrekkelijk? En waarom blijven ze tot de verbeelding spreken, ondanks hun vaak fragiele financiële basis?

Waar komt de term unicorn eigenlijk vandaan?

De oorsprong van het woord “unicorn” in deze context is relatief recent. Het werd in 2013 bedacht door de Amerikaanse durfkapitalist Aileen Lee, die het gebruikte om het zeldzame fenomeen te benoemen van startups die de kaap van 1 miljard dollar wisten te overschrijden zonder beursnotering. In de mythologie is een eenhoorn een uniek, zeldzaam en bijna ongrijpbaar wezen – een symboliek die perfect aansluit bij deze snelgroeiende, innovatieve bedrijven. Ze zijn schaars, mysterieus en potentieel levensveranderend, zeker voor de vroege investeerders.

En hoewel het aanvankelijk ging om slechts een handvol bedrijven, is de lijst van unicorns in de laatste tien jaar exponentieel gegroeid. Vandaag zijn er wereldwijd honderden unicorns, met zwaargewichten als SpaceX, ByteDance (het moederbedrijf van TikTok), Stripe en Canva als uithangborden. Ook Europa begint in te lopen, met bijvoorbeeld Klarna, Revolut en het Belgische Collibra als prominente voorbeelden.

Waarom zijn unicorns zo aantrekkelijk voor investeerders?

Op het eerste gezicht lijkt het misschien onlogisch: je stopt miljoenen of zelfs miljarden in een bedrijf dat (nog) geen winst maakt. Maar in de wereld van venture capital en durfkapitaal draait alles om groeipotentieel. Unicorns hebben vaak iets disruptiefs: een technologie, een businessmodel of een platform dat bestaande markten op hun grondvesten doet daveren. Ze groeien snel, veroveren marktaandeel in recordtempo en worden vaak gezien als de toekomstige leiders van hun sector.

Neem bijvoorbeeld Uber, dat ooit een bescheiden ridesharing-app was en uitgroeide tot een wereldwijd transportnetwerk. Of Airbnb, dat begon als een platform voor kamerverhuur tijdens conferenties en nu de hotelindustrie blijvend heeft veranderd. Vroege investeerders in deze bedrijven maakten vaak duizelingwekkende rendementen – en dat trekt natuurlijk kapitaal aan als honing bijen.

Bovendien hebben unicorns vaak een indrukwekkend verhaal. Charismatische oprichters, vernieuwende technologieën en mediagenieke groeispurts zorgen voor een bijna filmisch narratief. En dat verkoopt – niet alleen bij investeerders, maar ook bij het grote publiek, dat massaal gebruik maakt van hun diensten of producten nog voor ze publiek genoteerd staan.

Wat zijn de risico’s van investeren in unicorns?

Toch is het niet allemaal rozengeur en maneschijn. Wie investeert in unicorns stapt vaak mee in een verhaal met heel veel onzekerheden. Veel van deze bedrijven verbranden geld aan een razend tempo. Hun businessmodel is nog niet altijd bewezen. En zodra de groeicurve begint af te vlakken, of er een economische tegenwind opsteekt, komen de fundamenten onder druk te staan. Denk maar aan WeWork, ooit een van de meest gehypete unicorns, dat in enkele maanden tijd transformeerde van beurskandidaat naar financiële nachtmerrie.

Een ander risico zit in de waardering. Omdat unicorns privébedrijven zijn, wordt hun waarde vaak geschat op basis van investeringsrondes, waarbij een nieuwe investeerder instapt aan een bepaald bedrag. Die waardering weerspiegelt dus niet noodzakelijk de reële marktwaarde. Sterker nog, het gebeurt geregeld dat bedrijven die een unicornstatus claimen, later bij een beursgang (IPO) met een veel lagere waardering naar buiten komen. Voor durfinvesteerders is dat pijnlijk, en voor beleggers die later willen instappen, een signaal om op hun hoede te zijn.

En laten we ook niet vergeten dat hype gevaarlijk is. Als iedereen blind geld in een bepaald soort bedrijf begint te steken, zonder de onderliggende cijfers echt te bekijken, dreigt er een bubbel. Dat zagen we al tijdens de dotcomcrisis begin jaren 2000, en sommige analisten waarschuwen dat de unicorn-hype gelijkenissen vertoont.

Zijn unicorns enkel een speeltuin voor Silicon Valley?

Lang leek het alsof unicorns alleen maar konden ontstaan in San Francisco, in coworkingruimtes met beanbags, barista’s en een open bar op vrijdag. Maar die tijd is stilaan voorbij. De globalisering van technologie, het gemak waarmee kapitaal over landsgrenzen stroomt en de opkomst van sterke tech-ecosystemen buiten de VS hebben ervoor gezorgd dat unicorns nu ook in Europa, Latijns-Amerika en Azië uit de grond schieten.

In België zagen we bijvoorbeeld het ontstaan van Collibra, dat actief is in databeheer en onder meer investeringen aantrok van Google Ventures. Het Gentse Showpad en Deliverect flirten ook met de miljardengrens. Wat opvalt, is dat veel Europese unicorns iets nuchterder zijn. Minder flamboyant, meer gefocust op structurele groei, en vaak met een beter evenwicht tussen kosten en opbrengsten.

De lokale context speelt uiteraard ook een rol. In Europa is er meer regulering, zijn subsidies anders gestructureerd en is het ecosysteem van durfkapitaal nog in ontwikkeling. Maar dat hoeft geen nadeel te zijn. Integendeel, het zorgt er soms voor dat bedrijven sterker gewapend zijn voor de lange termijn, in plaats van alleen maar te mikken op snelle groei en een exit.

Wat brengt de toekomst voor unicorns?

Unicorns zullen niet verdwijnen – integendeel, ze blijven een magneet voor innovatie, durf en dromen. Maar de regels van het spel veranderen. Investeerders kijken tegenwoordig kritischer naar winstgevendheid, duurzaamheid en governance. De tijd waarin bedrijven ongelimiteerd geld konden verbranden om marktaandeel te kopen, lijkt stilaan voorbij.

Bovendien zorgen maatschappelijke en ecologische uitdagingen ervoor dat unicorns meer onder een vergrootglas liggen. Er is toenemende druk op bedrijven om ethisch te handelen, transparant te zijn en hun impact te minimaliseren. Dat betekent dat toekomstige unicorns niet alleen briljant moeten zijn in hun technologie of businessmodel, maar ook maatschappelijk relevant en verantwoord moeten opereren.

Persoonlijk denk ik dat dat een goede zaak is. Het tijdperk waarin succes louter werd afgemeten aan groeicijfers en media-aandacht is hopelijk aan het kantelen. De unicorns van morgen mogen gerust wat minder sprookjesachtig zijn – als ze maar duurzaam, relevant en waardevol zijn. Voor investeerders betekent dat: iets meer huiswerk doen, iets minder achter de hype aanhollen. Maar wie het kaf van het koren weet te scheiden, kan nog altijd gouden kansen vinden tussen de hoorns van deze zeldzame beesten.