Bitcoin ETF’s: the good, the bad & the evil?

Wat is een Bitcoin ETF en waarom is het zo’n groot nieuws?

Een Bitcoin ETF – voluit een Exchange Traded Fund – is in wezen een beleggingsfonds dat de prijs van Bitcoin volgt en verhandeld wordt op de beurs, net als aandelen. In plaats van zelf Bitcoin te kopen, bewaart een ETF de munten of houdt het een derivaatstructuur aan, en biedt het beleggers een eenvoudiger, gereguleerd en toegankelijker alternatief om blootstelling te krijgen aan de cryptomarkt. En dat is niet niks, zeker voor institutionele spelers die liever wegblijven van ongereguleerde cryptobeurzen met bijhorende technologische of juridische hoofdpijn.

De goedkeuring van de eerste spot Bitcoin ETF in de Verenigde Staten – zoals de langverwachte iShares Bitcoin Trust (IBIT) van BlackRock of de Grayscale Bitcoin Trust (GBTC) die is omgezet naar een spot-ETF – markeert een symbolisch en financieel keerpunt. Waar Bitcoin vroeger in de marge leefde, tussen geeks, libertariërs en cyberpunks, wordt het nu op een gouden schoteltje aangeboden aan pensioenfondsen, banken en elke Jan Modaal met een beleggingsapp.

Het verschil tussen een futures-based ETF en een spot ETF is daarbij essentieel. Futures ETF’s (zoals de ProShares Bitcoin Strategy ETF, BITO) gebruiken termijncontracten en zijn dus afgeleid van de echte marktprijs. Ze zijn berucht om hun zogenaamde contango costs, waarbij rollkosten de prestaties negatief beïnvloeden. Spot ETF’s daarentegen kopen daadwerkelijk Bitcoin op, wat hen zowel transparanter als efficiënter maakt – al komt dat met zijn eigen nadelen.

Waarom zijn Bitcoin ETF’s goed? (Hint: toegankelijkheid, regulering, institutionele instroom)

Het goede aan een Bitcoin ETF kan niet overschat worden. Het opent de poorten naar institutioneel kapitaal – en dan bedoelen we niet een handvol durfkapitalisten in Silicon Valley, maar grote jongens zoals pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen en staatsfondsen. Die hebben honderden miljarden te beleggen, maar mogen dat enkel doen in gereguleerde producten. Een ETF voldoet daaraan.

Daarnaast verlaagt een ETF de drempel voor particulieren aanzienlijk. Je hoeft geen wallet aan te maken, geen seed phrases te onthouden, geen paniekaanvallen te krijgen bij een kapotte hardware wallet. Je koopt gewoon het ticker-symbool via je broker. Dat is exact hoe iemand die normaal in ETF’s van Vanguard of iShares belegt, het liefst werkt. Makkelijk, transparant, belastbaar.

En, eerlijk is eerlijk, het helpt ook de geloofwaardigheid van Bitcoin. Een goedgekeurde ETF suggereert dat toezichthouders zoals de SEC de activaklasse niet meer louter als een speeltje voor speculanten beschouwen. Bitcoin krijgt een stempel van institutionele legitimiteit – al is dat natuurlijk afhankelijk van je ideologische bril. Wat voor de één een stap richting mainstream adoptie is, is voor de ander het begin van de corrumpering van een decentrale droom.

Persoonlijk vind ik de gebruiksvriendelijkheid van ETF’s een groot voordeel. Niet iedereen wil zich verdiepen in wallets en zelfbewaring. Soms is eenvoud gewoon koning. Zeker voor wie Bitcoin vooral als speculatief instrument ziet, is een ETF een handig vehikel.

Wat zijn de nadelen? (En waarom sommigen dit als ‘het begin van het einde’ zien)

Niet alles dat blinkt, is goud – en al zeker niet als het gaat over gereguleerde structuren in een oorspronkelijk anarchistische technologie. Bitcoin werd ooit bedacht als een alternatief voor het gecentraliseerde financiële systeem. Een ETF brengt dat systeem recht naar de voordeur. Of het binnen mag, hangt af van je overtuigingen.

Een van de grootste bezorgdheden is centralisatie. Spot ETF’s kopen effectief Bitcoin op, en die moeten ergens bewaard worden. Dat leidt tot een geconcentreerde houderstructuur. Neem BlackRock, het grootste vermogensbeheerbedrijf ter wereld: stel je voor dat zij uiteindelijk miljoenen BTC beheren namens klanten. Daarmee hebben ze niet enkel economisch gewicht, maar ook potentieel stemrecht op de netwerkinfrastructuur – wat theoretisch ingaat tegen het gedecentraliseerde karakter van Bitcoin.

Daarbovenop komt censuurrisico. ETF-aanbieders moeten voldoen aan wet- en regelgeving. Als een overheid ooit beslist dat bepaalde transacties of adressen verboden zijn, kunnen grote ETF’s onder druk gezet worden om daaraan gehoor te geven. Dat is geen complottheorie – dat is de praktijk bij andere activaklassen. Bitcoin is hierop ontworpen als weerbaar alternatief, maar als steeds meer coins in custodian wallets van ETF’s zitten, vermindert die weerbaarheid.

En dan zijn er nog de kosten. Hoewel spot ETF’s doorgaans goedkoper zijn dan futures-varianten, rekenen ze nog steeds beheerskosten aan, vaak tussen 0,20% en 1% op jaarbasis. Voor wie echt “hodlt” over 10 of 20 jaar, zijn die jaarlijkse afroombeurten verre van verwaarloosbaar. Zeker als je weet dat je via een hardware wallet helemaal geen kosten hebt. ETF’s maken je lui – en dat betaal je vroeg of laat in rendement.

Mijn persoonlijke bedenking: wie Bitcoin wil voor de lange termijn, en een tikkeltje tech-savvy is, is beter af met eigen opslag. Maar ik begrijp ook dat niet iedereen zich daar veilig bij voelt. Voor hen is een ETF misschien een brug, maar hopelijk geen eindstation.

Waarom sommige experts de ETF’s ronduit ‘evil’ noemen

Er is een kleine maar luide minderheid binnen de Bitcoin-gemeenschap die ETF’s niet gewoon “slecht” vindt, maar ronduit gevaarlijk. Niet omdat het per se slechte producten zijn – maar omdat ze haaks staan op het ethos van Bitcoin. Voor deze groep zijn ETF’s het paard van Troje. Ze leiden Bitcoin naar Wall Street, maar wat binnenkomt, is niet vrijheid, maar controle, surveillance en centralisatie.

Sommigen wijzen op het risico van fractionele reserve-praktijken. Wat als ETF-uitgevers beweren meer Bitcoin te bezitten dan ze in werkelijkheid houden? Dat lijkt vergezocht, maar het zou niet de eerste keer zijn dat financiële instellingen hun boekhouding creatief invullen. Een systeem waarin miljarden dollars van Bitcoin-EFT-aandelen circuleren, zonder volledige dekking in echte munten, zou kunnen leiden tot een fragiel systeem dat de prijs beïnvloedt los van het netwerk zelf. Of erger nog: bij een run op de ETF is er geen garantie dat elke belegger zijn aandeel in bitcoin kan omzetten in echte BTC – want het is een financieel derivaat, geen directe claim op een munt.

Een ander terugkerend punt is het risico op capture: het idee dat overheden en grote bedrijven de infrastructuur rond Bitcoin kunnen overnemen via regulering en institutionele invloed. Een ETF zoals die van BlackRock kan dus ongewild de trojan horse zijn waarmee Bitcoin minder wordt van het volk, en meer van de financiële elite. Niet toevallig zien sommigen parallellen met wat er met goud gebeurde na de oprichting van goud-ETF’s in de jaren 2000: het product wordt toegankelijk, de prijs stijgt, maar uiteindelijk eindigt het bezit in handen van een paar mega-investeerders.

Een laatste, minder besproken punt: ETF’s halen de incentive weg om Bitcoin echt te gebruiken. Hoe meer mensen via ETF’s beleggen, hoe minder verkeer er op het netwerk is, hoe minder transactiekosten er zijn, en hoe moeilijker het wordt om miners te blijven compenseren. Op lange termijn zou dat de beveiliging van het netwerk kunnen aantasten. In dat opzicht zijn ETF’s misschien niet kwaadaardig uit intentie, maar wel uit onbedoeld gevolg.

Zijn Bitcoin ETF’s een goede keuze voor Belgische beleggers?

Voor Belgische beleggers, zeker zij die handelen via brokers als DEGIRO, Bolero of Keytrade, opent de komst van spot ETF’s een zee aan mogelijkheden. Maar daar komt ook complexiteit bij kijken. Ten eerste is er de fiscale behandeling: momenteel wordt het bezit van een Bitcoin ETF in België niet anders belast dan andere ETF’s – dus geen speculatietaks of roerende voorheffing op koerswinst zolang het een distributieve structuur is en geen dividend uitkeert. Maar dit kan veranderen, zeker als de overheid op termijn meer grip probeert te krijgen op cryptobeleggingen.

Ten tweede is er de keuze tussen ETF’s: de Amerikaanse markt biedt verschillende opties, maar Europese aanbieders staan nog wat achter. Beleggen in Amerikaanse ETF’s betekent dat je rekening moet houden met valutarisico’s (dollar tegenover euro), en dat je je broker zorgvuldig kiest – want niet elke broker biedt toegang tot Nasdaq of NYSE ETF’s zonder beperkingen. Sommige ETF’s noteren ook op Duitse beurzen (zoals Xetra), wat mogelijk een interessante tussenweg biedt.

Ten slotte is er het verschil in beleggersprofiel. Wie Bitcoin vooral wil “houden” als digitale goudvoorraad tegen inflatie, komt beter tot zijn recht met cold storage. Maar wie regelmatig wil in- en uitstappen, of wie blootstelling wil zonder operationeel gedoe, vindt in de ETF een werkbaar compromis.

Zelf gebruik ik ETF’s nooit als enige strategie. Voor Bitcoin combineer ik een klein ETF-gedeelte – voor de eenvoud – met een meerderheid aan zelf opgeslagen coins. Dat biedt balans tussen gebruiksgemak en autonomie. De mix zal afhangen van je comfortniveau, je horizon, en je geloof in de fundamenten van het netwerk.